نقش بارز مديريت شهري در تحقق تاب‌آوري شهرها

20141227122713467يک جامعه برخوردار از تاب‌آوري، توانايي پاسخگويي در برابر تغييرات به شيوه‌هايي موثر و مثبت را دارد به گونه‌اي که علي رغم تغيير، عملکردهاي اصلي و انسجام اجتماعي خود را از دست نمي‌دهد.

ايران يکي از 10 کشور بلاخيز دنياست. از 41 نوع بلاي طبيعي شناخته شده در جهان 31 نوع آن در ايران مشاهده شده است. به استناد اسناد منتشره ايران از نظر وقوع حوادث طبيعي در مقام ششم جهان قرار دارد.

بر اساس آمارهاي ارائه شده از سوي سازمان هلال احمر90درصد جمعيت کشور در معرض خطرات ناشي از حوادث طبيعي بوده و 7 درصد درآمد ناخالص ملي کشور در بخش بلايا هزينه مي‌شود که اين مقدار بدون احتساب هزينه‌هاي پنهان اين حوادث است.

در محلات و محدوده‌‌هاي ناکارآمد شهري به دلايل متعددي چون: شرايط خاص سکونت‌گزيني سکونتگاه‌ها (سکونت 6 ميليون نفردرپهنه لرزه‌خيزي بالاو خيلي بالا در 41 شهرجمعيت بالاي 2000 نفر)، ضعف مقاومت وتاب‌آوري کالبدي، اجتماعي، اقتصادي و زيست‌محيطي، وضعيت نامناسب شبکه‌هاي دسترسي وخدمات، تراکم بالاي جمعيت، وقوع حوادث طبيعي تهديدي جدي واساسي براي وقوع فاجعه انساني خواهند بود.

براين اساس سياست ارتقاي تاب‌آوري شهري به عنوان يکي از اهداف اصلي بازآفريني شهري پايدار مطرح است. بازآفريني شهري در مسير حل مسايل شهر دريک رويکرد کل نگر و جامع قايل به تاب آوري شهري به معناي توانايي تطابق پذيري ساختاري، فرهنگي، اقتصادي در برابر تغييرات ناگهاني و يا تدريجي است. تاب آوري شهري به عنوان يکي از ابعاد کليدي توسعه پايدار، در معناي « قابليت شهر در آمادگي، پاسخگويي و سلامت عمومي، اقتصاد و امنيت» تعريف شده است. يک جامعه برخوردار از تاب‌آوري، توانايي پاسخگويي در برابر تغييرات به شيوه‌هايي موثر و مثبت را دارد به گونه‌اي که علي رغم تغيير، عملکردهاي اصلي و انسجام اجتماعي خود را از دست نمي‌دهد.

براي تاب‌آورسازي شهرها در برابر بلايا اصول دهگانه‌اي در نظر گرفته شده است:بر قرارسازي نظم و هماهنگي براي درک خطرپذيري بلايا، اختصاص بودجه براي کاهش خطر پذيري بلايا، نگهداري به روز داده‌ها و تهيه ارزيابي‌هاي خطر پذيري، حفظ زيرساخت‌هاي حياتي براي کاهش خطر پذيري، ارزيابي ايمني همه مدارس و تاسيسات درماني، کاربرد و اجراي مقررات ساختماني واقع بينانه و اصول برنامه‌ريزي کاربري اراضي مطابق خطر پذيري احتمالي، حصول اطمينان از تنظيم برنامه‌هاي درسي و آموزشي،حفاظت از زيست‌بوم‌ها و سپر( بافر)هاي طبيعي، سيستم‌هاي هشدار دهنده سريع و مديريت سوانح، قرار گرفتن نيازهاي آسيب ديدگان در محور عمليات.

 در اين راستا، به منظور تدوين برنامه‌هاي شهري براي تحقق تاب‌آوري در شهرها بايد گام‌هايي طي شوند.

 گام نخست: سازماندهي و آماده‌سازي براي به کارگيري اصول تاب‌آوري است شامل : آماده‌سازي کارهاي نهادين و افزايش آگاهي، گردآوردن عاملين، تدوين فرايند مشارکتي، برنامه ريزي و اجراي فرايند.

 گام دوم: تشخيص و ارزيابي خطر پذيري شهراست که عبارتست از: آشنايي با خطرپذيري شهر، ارزيابي خطر پذيري ، تجزيه تحليل محيط منطقه و عاملين، و ارزيابي .

گام سوم: تهيه يک برنامه عملياتي براي شهر ايمن و تاب آور حواهد بودکه در آن تعريف ديدگاه، اهداف، اقدامات اصلي، برنامه‌ها و پروژه‌ها، و همچنين نهادينه سازي و پشتيباني از برنامه کاهش خطر پذيري بلاياصورت مي پذيرد.

گام چهارم: پياده‌سازي برنامه‌هاست که اقداماتي چون تجهيز منابع، تضمين مشارکت و تملک گسترده را شامل مي شود. گام آخر بهپايش ، پيگيري ، و ارزيابي برنامه و نشر و تبليغ آن اختصاص مي‌يابد.

 تاب آوري شهري رويکردي است که مي‌بايست به صورت فرايندي و پيوسته درمسير حيات شهر جريان ذاشته باشد و مديريت شهري يکي از نهادهايي است که در ايجاد يا تقويت اين فرايند و پيوستگي و تداوم آن در زندگي شهر نقش و مسئوليت‌هاي جدي به عهده دارد.

گام‌هاي فوق به روشني نقش و مسئوليت مديريت شهري را در فرايند تاب آوري شهر مشخص مي‌نمايند. مديريت شهري از طريق شناسايي، سنجش، و توسعه ظرفيت‌هاي محلي و استفاده از مشارکت گروه‌هاي اجتماعي ذي نفع چون ساکنان بومي، کودکان، سالمندان، معلولان و……. در اين زمينه عمل مي‌نمايد.

در اين مسير به کارگيري تساوي حقوق شهروندان زن و  مرد، ارائه تعريف شفاف از مسئوليت ها و اقدامات واقعي و تأثيرگذار و نهايتاً افزايش آگاهي و ايجاد حس تعلق مشترک نسبت به برنامه تاب آوري در همه گروه‌هاي دخيل ضروري خواهد بود.

بر اين مبنا ، تاب‌اوري شهري به معناي توانايي يک جامعه در هم زيستي، تطابق و مديريت خطر بلايا از طريق رويکرد مثبت‌گرا، مشارکتي و يکپارچه است.

از سال 2010 نهضت شهرهاي تاب‌آور در جهان آغاز شده است تا گام‌هاي موثري براي ارتقا تاب آوري شهرها برداشته شود و در حال حاضر 2500 شهر عضو اين نهضت هستند. آخرين اصول مورد توجه در نهضت شهرها تاب‌آوري ساماندهي و يکپارچگي مديريت شهري و توجه حاکميتي به تاب آوري شهرها ، ارزيابي خطرات و شناسايي مخاطرات و استفاده از ظرفيت‌هاي مالي و ايجاد درآمد هاي پايدار براي افزايش تاب آوري شهري است.

 اصلي‌ترين مبحث در تاب آوري شهر ها بحث پيشگيري است. مديريت تاب‌آوري شهري در هر شهر ، تعريف خاص خود را مي‌طلبد که برپايه شناخت عميق از ويژگي‌هاي ذاتي و طبيعي شهر بدست مي‌آيد. در اين تعريف همچنين شناخت ويژگي‌هاي زيست در پهنه‌هاي مختلف شهري و محلات به صورت مجزا لازم است که براساس هر يک از گونه‌هاي بافت شهري سياست هاي مشخص مديريت شهري در زمينه تاب آوري تبيين و مشخص مي‌شوند.

پاسخ به اين پرسش که که علت پايين بودن تاب آوري شهرهاي ايران چيست و چگونه مي توان اين خلاء را پوشش داد ، قطعا نيازمند مطالعه و بررسي در مقياس گسترده و با درک گوناگوني شهرها در ايران  است ، لکن آنچه در اين زمينه به وضوح مشهود است نبود فهم و دانش درست در همه سطوح مواجهه با موضوع است. در ايران مسأله تاب آوري غالباً در مفهوم مقابله با بحران هاي ناگهاني و مقاوم سازي کالبدي مورد توجه قرار گرفته است. بنابراين يکي از مهم ترين الويت ها در اين زمينه تغيير رويکردهاي مفهومي در همه سطوح سياست گذاري، مديريت شهري ، حرفه اي، دانشگاهي و نهايتا مردم به عنوان اصلي ترين مخاطبان است.

 

محمدسعيد ايزدي

معاون وزير راه و شهرسازي

You may also like...

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *